براستی هرچیز شیرین دنیا بسی تلخ و هرروشن آن تیره است
بود تلخ شیرینی این جهان مکدر بود پاک و هرصاف آن
نباشد بدین گونه هرگز بهشت بهشت است عاری از هرچیز زشت
براستی کسی که به رای خودش بسنده گردد دچار خطر شود
چو به رای خود کس کند اکتفا نباشد ورابرکسی اقتدا
مصون نیست از لغزش آن خود پسند براو ازخطرها رسد بس گزند
بی دین درکفرو گمراهی سرگردان است
کسی که او نباشد به دین پای بند نپرهیزد او از بد و ناپسند
زگمراهی و کفر درحیرت است نه دارد هدف نی ورا غیرت است
دمی کوتاه اندیشیدن از مدتها عبادت کردن بهتر است
دمی را دراندیشه بردن بسر گشودن در آفاق افکار پر
بود بهتر از روزگاری دراز عبادت بدرگاه دانای راز
ازدست رفتن حاجت بهترازخواستن آن از نااهل است
گرت حاجت ازدست بیرون شود تراحال زین ره دگرگون شود
به از آنکه خواهی زنااهل آن فزائی بجسم و بکاهی زجان
نیکی کردن و بفریاد بیچاره رسیدن و میهمان نوازی وسیله سروری است
چو بیچاره گان را کنی یاوری به نیکی و احسان تو روی آوری
به مهمان نوازی نمایی قیام تورا سروری باشد آنگه تمام
کسی که با نیت خالص خدای را فرمان برد رستگارشد
چو با حسن نیت کنی بندگی سعیدی و پیروز درزندگی
عبادت زاخلاص یابد کمال چو با شرک طاعت پذیرد زوال
ازدست دادن بینایی آسانتراز دست دادن بینش
تراکورباشد اگر چشم سر نبینی اگر هیچ جارا دگر
از آن به که بینش نباشد ترا به هرکارپویی توراه خطا
کسی که جامه ی وفاداری پوشیدوجوشن امانت دربرکرد پیروزشد
بتن پوشد ارکس لباس وفا بدرع امانت کند اکتفا
به پیروزی و رستگاری رسد به هر چیز ازراستکاری رسد
فضیلت صبر هنگام گرفتاری آشکار می شود
کنندت چو اندربلا امتحان شود ارزش صبرآنگه عیان
چنو کیمیایی مجو هیچ جای بهرمشکلت باش آن رهگشای
رنج و عذاب بعلت بریدن پیوند خویشی برانسان وارد می شود رعایت پیوند خویشی حافظ نعمتهااست
فراوان رسد برتو رنج و بلا به قهر ارتو باشی زخویشان جدا
مصون گرددت نعمت از هرگزند چو باشی بخویشی خود پای بند
پشیمانی در شتابکاری است , سلامت در آهسته کاری است
پشیمانی آرد شتاب ای عجول نگردی زآهسته کاری ملول
سلامت به آهسته کاری بود چه چیزی به از بردباری بود؟
آسایش نیکبختان درمرگ و آسایش تبه کاران درزندگی است
بود راحت نیکبختان , اجل چه بهتر زمردن بحسن عمل
بدنیا بود راحت اشقیا برنج و عذابند در آن سرا
خبرگدشتگان و آیندگان و حکم آنچه درمیان شمااست در قرآن است
زآینده باشد به قرآن خبر تو بگذشته را نیز در آن نگر
بود حکم هرچیز در این کتاب حلال و حرام و ثواب و عقاب
زیاده روی درهرچیزی بد است مگر درنیکی کردن و کوشیدن درطاعت خدا
بهرکارافراط زشت است و بد مگردرره خیرو نیکی بود
بطاعت گر اسراف ورزی چه باک دلت گردد از یادحق تابناک
دوام نعمت ها در سپاسگزاری است , از بین رفتن نعمت ها از ناسپاسی است
ترا نعمت از شکر یابد دوام شود برتو لطف الهی تمام
مکن ناسپاسی که آرد زوال بناز و به نعمت بجاه و بمال
نیک بختی درهمراه بودن با حق است
چو پیوسته حق را ملازم شوی به پیکارناحق مقاوم شوی
تویی نیک بخت و تویی کامکار خدایت کند یاری ای حق شعار
توانگری خردمند به حکمت اوست و عزتش به قناعتش
خردمندرا ثروت از دانش است ورا مال از بهر آسایش است
قناعت مراورا گرامی کند نه کاری بجز نیکنامی کند
چشم پوشیدن از حرام بالاترین پارسایی و ازکمال زیرکی است
چو کس چشم پوشد زفعل حرام براو پارسایی است بی شک تمام
بود زیرکی دیده بستن زبد زعقل است پیوسته رستن زبد
چشم پوشیدن از حرام های خدا بالاترین عبادت است
بود چشم پوشیدن از ناروا دگر اجتناب از حرام خدا
زطاعات دیگر پسنده تر زهرشیوه ی نیک بگزیده تر
بابخشش عیبهای خودتان را بپوشانید زیرا بخشش پوشنده عیبهااست
برو عیب خودرا به بخشش بپوش تو گرمی توانی برفعش بکوش
نباشد از آن عیب پوشنده تر چو باشی ببخشش تو کوشنده تر
زیاد به مزاح پرداختن عزم و جزم را سست می کند
کند هزل بسیار عزم تست درست تو از آن شود نادرست
نه جد تو باورکند هیچکس نه قدرت بود بیش از خارو خس
کسی که اسیر عادتهاست به درجات بالا نمی رسد
هرآنکس به عادت بود پای بند نه هرگز رسد برمقام بلند
تو کاندر پی راحتی تنی کجا تکیه برجای مردان زنی
منتها درجه خردمندی اقرار به نادانی است , منتها درجه علم آرامش و بردباری است
بود منتهای خرد , اعتراف بنادانی و دوربودن زلاف
بود غایت علم حلم و وقار کند دانشت بیشتر بردبار
بالاترین درجه دینداری امر به معروف و نهی از منکر و برپای داشتن حدود الهی است
چو درراه دین کس به غایت رسد زطاعت به حد نهایت رسد
کند امر به معروف و برپا حدود کند نهی از منکرچه میسور سود
منتها درجه نادانی شادمانی کردن انسان به جهل خویش است
بنادانی خود چو شادی کنی نه از عقل و دانش تو یادی کنی
کنی غایت جهل خود آشکار نباشد چرا شرمت از این شعار
دشمنی کردن خویشاوندان نسبت به انسان از نیش کژدم سوزناکتر است
کند دشمنی با تو گر خویش تو چو بیگانه بگریزد از پیش تو
ورا نیش بدتر زکژدم بود مخوانش تواز خویش گو ,گم بود
بنده ی شهوت خوارتراز بنده ی زرخرید است
هرآن کس بود بنده ی شهوت نباشد چو برنفس خود رحمتش
بتر باشد از بنده زرخرید بخواری و خفت چنو کس ندید
بنده ی آزمندیها برده ای است که هرگز رهایی نخواهد یافت
چو باشد کسی بنده ی حرص و آز مراورا بود آرزوها دراز
از این بند هرگز نگردد رها چنونیست درمانده و بینوا
بزرگی تن و بلندی قامت با تهی بود دل (مغز) سودی ندارد
چو خالی بود دل زنورخرد تنومندی تن چه سودی دهد
بزرگی به عقل است و تدبیرو رای به طاعت به درگاه یکتا خدای